Dziecko, które samo wysiało rzodkiewkę, zwykle ją potem zje. Ogrodnictwo z dziećmi to jedno z niewielu zajęć, które jednocześnie uczy cierpliwości, podstaw biologii i troski o coś żywego. Na początek nie trzeba ogrodu, wystarczy balkon albo jasny parapet.
Wielu rodziców rezygnuje, bo oczekuje za dużo naraz. Dzieci szybko tracą zapał, jeśli na pierwszy efekt trzeba czekać trzy miesiące. Dlatego wybór roślin jest ważniejszy niż narzędzia: pierwszy eksperyment powinien pokazać kiełek po kilku dniach, a nie po kilku tygodniach.
Poniżej: szybko rosnące rośliny, zadania dla każdego wieku, zasady bezpieczeństwa i pomysły na zimę, kiedy ogrodnictwo przenosi się do mieszkania.
Ogrodnictwo z dziećmi najlepiej zacząć od roślin, które szybko dają efekt: rzeżucha kiełkuje w jeden do dwóch dni, rzodkiewka jest gotowa po około czterech tygodniach, a fasola i słoneczniki rosną w oczach z tygodnia na tydzień. Maluchy podlewają i wysiewają duże nasiona, dzieci w wieku szkolnym prowadzą dziennik wzrostu. Każde dziecko powinno mieć własną doniczkę, a zajęcia trwać około 15 minut.
Dlaczego ogrodnictwo jest dobre dla dzieci?
Ogrodnictwo to większy wysiłek fizyczny, niż się wydaje. Kopanie, noszenie konewki i przesadzanie wzmacniają dłonie i motorykę małą, potrzebną także przy pisaniu. Na balkonie czy w ogrodzie dzieci są poza tym na świeżym powietrzu, z dala od ekranów.
Dzieci przekonują się też, że praca przynosi efekt. Widzą, że siewka bez wody więdnie, a po podlaniu się podnosi. To pierwsza lekcja odpowiedzialności, która nie wymaga pogadanki. Rośliny rosną powoli, więc przy okazji ćwiczy się cierpliwość i skupienie.
Doniczka to mała klasa. Spotykają się w niej biologia (kiełkowanie, wzrost, zapylanie), matematyka (mierzenie wysokości, liczenie dni) i odżywianie. Dzieci, które same wyhodowały warzywo, znacznie chętniej go przynajmniej spróbują.
Jakie rośliny wybrać do ogrodnictwa z dziećmi?
Na pierwszy sezon najlepiej wybrać rośliny, które szybko kiełkują, mają duże nasiona albo dają coś do zjedzenia. Warto, żeby dziecko przynajmniej jedną roślinę wybrało samo, wtedy chętniej się nią zajmie.
| Roślina | Kiedy siać lub sadzić | Jak szybko | Dlaczego dzieci ją lubią |
|---|---|---|---|
| Rzeżucha | cały rok, w domu | kiełkuje w 1–2 dni, do ścięcia po około tygodniu | efekt widać niemal od razu |
| Rzodkiewka | od marca do września | gotowa po około 4 tygodniach | pierwszy prawdziwy zbiór |
| Fasola | w maju, gdy ziemia jest ciepła | kiełkuje po około tygodniu | duże nasiona, szybko się pnie |
| Słoneczniki karłowe | kwiecień i maj | kwitną po dwóch do trzech miesiącach | można je mierzyć i porównywać ze sobą |
| Pomidory koktajlowe | rozsada po zimnej Zośce | owoce od lipca | słodkie owoce prosto z krzaka |
| Truskawki | sadzonki wiosną | owoce późną wiosną i latem | ulubiony owoc większości dzieci |
| Mięta i bazylia | sadzonki od kwietnia lub maja | liście do zrywania po kilku tygodniach | intensywny zapach, do herbaty i makaronu |
Sami wybraliśmy nieco nietypową drogę i zainteresowaliśmy dzieci papryczkami chili. W ciepłym miejscu nasiona kiełkują w jeden do trzech tygodni, a rośliny rosną aż do jesieni: to dobry, długi projekt dla starszych dzieci. Sposób opisaliśmy w poradniku jak wyhodować chili z nasion. Przy ostrych odmianach dzieci powinny zbierać owoce w rękawiczkach.
Co potrafi dziecko w danym wieku?
Zadania warto dopasować do wieku i podzielić na krótkie kroki. Piętnaście minut skupienia jest więcej warte niż całe popołudnie, które kończy się zmęczeniem i płaczem.
- 2–4 lata: podlewanie małą konewką, wkładanie dużych nasion (fasola, słonecznik, dynia) do przygotowanych dołków, dotykanie liści i wąchanie ziół.
- 5–7 lat: wysiew do doniczek, rysowanie lub podpisywanie etykiet, mierzenie roślin linijką raz w tygodniu, zrywanie truskawek i wyrywanie rzodkiewek.
- 8–12 lat: plan, co rośnie w której doniczce, przerywanie i pikowanie siewek, dziennik wzrostu ze zdjęciami, przygotowanie prostego dania z własnych plonów.
Jak utrzymać zainteresowanie dziecka?
Najlepiej działa poczucie własności. Każde dziecko dostaje doniczkę ze swoim imieniem i samo się nią opiekuje. Gdy roślina urośnie, to jego sukces, a nie dorosłych.
Pomagają małe zabawy: szukanie różnych kształtów liści, liczenie owadów na balkonie, konkurs na najwyższy słonecznik. Dziennik z rysunkami lub zdjęciami pokazuje postępy, których z dnia na dzień nie widać. Książki o ogrodzie dla dzieci, wizyta w gospodarstwie lub ogrodzie botanicznym poszerzają temat.
Dzieci warto angażować w każdy etap, od planowania i siewu po podlewanie i zbiory. Jeśli zawsze podlewa dorosły, dziecko nie łączy swojej pracy z efektem.
Jak bezpiecznie uprawiać rośliny z dziećmi?
- Narzędzia dla dzieci powinny mieć zaokrąglone krawędzie, a rękawice ogrodowe dziecięcy rozmiar.
- Na balkonie przy balustradzie nie zostawia się skrzynek ani stołków, na które dziecko mogłoby wejść.
- Lepiej nie sadzić roślin trujących, takich jak konwalia, naparstnica czy oleander. Dzieciom trzeba wytłumaczyć, że żadnej rośliny nie próbuje się bez pytania.
- Nawozy i środki ochrony roślin powinny być zamknięte. W dziecięcym ogródku zwykle nie są potrzebne.
- Po pracy z ziemią wszyscy dokładnie myją ręce. Przy chili dzieci nie powinny trzeć oczu przed umyciem rąk, bo kapsaicyna mocno piecze.
Co dzieci mogą uprawiać zimą w mieszkaniu?
Zima to nie powód do przerwy. Rzeżucha na wilgotnej wacie lub ręczniku papierowym kiełkuje w dwa dni, a po tygodniu można ją ściąć na kanapkę. Wiele polskich dzieci zna ją z Wielkanocy, ale rośnie równie dobrze w grudniu czy styczniu.
Fasola w słoiku z wilgotną ligniną pokazuje, jak z nasiona najpierw wyrasta korzeń, a dopiero potem łodyga. Dziecko może codziennie rano rysować, co się zmieniło.
Pod koniec stycznia i w lutym na ciepłym parapecie wysiewa się chili i paprykę, w marcu pomidory. Po zimnych ogrodnikach w połowie maja dzieci mają już własną rozsadę na balkon.
Jak uprawiać rośliny z dziećmi bez ogrodu?
Wystarczy balkon lub jasne okno. Dla dzieci ważne jest, żeby rośliny były w zasięgu rąk i żeby każda doniczka była wyraźnie „ich”. W ogrodzie wertykalnym bez wiercenia teleskopowy drążek rozpiera się między podłogą a sufitem, więc sprawdzi się także w wynajmowanym mieszkaniu. Dziewięć doniczek zajmuje mniej niż 1 m² podłogi, więc każdy domownik może mieć swoją.
Każda doniczka ma zbiornik na 300 ml wody, a rośliny podlewa się raz lub dwa razy w tygodniu. To dobry rytm dla dzieci: podlewanie staje się cotygodniowym obowiązkiem, a roślina nie zginie, jeśli ktoś raz zapomni. Dolne doniczki są w zasięgu maluchów, górne starszych dzieci. Urban Planty ogród wertykalny kosztuje 649 zł z darmową dostawą. Kto szuka prezentu dla babci, dziadka lub dziecka, które lubi uprawiać rośliny, znajdzie więcej pomysłów w artykule prezent dla ogrodnika.
Więcej o wpływie ogrodnictwa na rozwój dzieci (po angielsku): PBS Parents oraz Bord Bia, Little Growers.
Frequently asked questions
W jakim wieku dziecko może zacząć uprawiać rośliny?
Już dwulatek może podlewać i wkładać duże nasiona, na przykład fasoli i słonecznika, do przygotowanych dołków. Od około piątego roku życia dzieci wysiewają drobne nasiona i mierzą wzrost, a od ósmego większość samodzielnie dba o własną doniczkę.
Która roślina rośnie najszybciej?
Rzeżucha kiełkuje w jeden do dwóch dni i nadaje się do ścięcia po około tygodniu. Spośród warzyw najszybsza jest rzodkiewka, gotowa po mniej więcej czterech tygodniach.
Czy do ogrodnictwa z dziećmi potrzebny jest ogród?
Nie. Rzeżucha, zioła, truskawki i pomidory koktajlowe dobrze rosną w doniczkach na balkonie lub przy jasnym oknie. Rośliny potrzebują co najmniej czterech godzin światła dziennie.
Jakich roślin unikać przy małych dzieciach?
Należy unikać roślin trujących, takich jak konwalia, naparstnica, oleander i pokrzyk wilcza jagoda. Ostre chili warto uprawiać dopiero wtedy, gdy dziecko wie, że po dotknięciu owoców trzeba umyć ręce.
Ile powinny trwać zajęcia w ogrodzie z małym dzieckiem?
Dla przedszkolaka wystarczy 10–15 minut naraz. Krótkie, częste zajęcia, na przykład przy każdym podlewaniu, sprawdzają się lepiej niż rzadkie i długie.
