W niemal każdym centrum ogrodniczym stoi półka z napisem “rośliny oczyszczające powietrze”, często z powołaniem na NASA. Badania, na które powołują się sprzedawcy, rzeczywiście istnieją, ale prowadzono je w małych, szczelnych komorach, a nie w mieszkaniach. W zwykłym domu otwarte okno robi dla powietrza nieporównanie więcej niż dowolna liczba doniczek.
Nie znaczy to, że rośliny doniczkowe są zbędne. Oddają trochę wilgoci do suchego powietrza w sezonie grzewczym, sprawiają, że w pokoju przyjemniej się przebywa, a kilka badań wiąże je z niższym poziomem stresu. To dobre powody, by je mieć, byle nie oczekiwać, że skrzydłokwiat zastąpi okap kuchenny.
Poniżej: co mierzono w badaniu z 1989 roku, do jakich wniosków doszły późniejsze przeglądy, jak prawidłowo wietrzyć zimą oraz dziesięć roślin z większości list, z wymaganiami co do światła, pielęgnacją i informacją o toksyczności dla zwierząt.
Rośliny doniczkowe usuwają część zanieczyszczeń w zamkniętych komorach laboratoryjnych, ale w zwykłym mieszkaniu efekt jest znikomy. Przegląd Cummingsa i Waringa z 2019 roku wyliczył, że trzeba by od 10 do 1000 roślin na metr kwadratowy, by dorównać zwykłej wymianie powietrza. Lepiej regularnie wietrzyć, usuwać źródła zanieczyszczeń, a rośliny trzymać dla wilgotności, samopoczucia i przyjemności.
Co naprawdę wykazało badanie NASA z 1989 roku?
W 1989 roku NASA i amerykańskie stowarzyszenie firm krajobrazowych ALCA opublikowały badanie kierowane przez naukowca Billa Wolvertona. NASA interesowało, jak utrzymać czyste powietrze w zamkniętych przestrzeniach, takich jak przyszła stacja kosmiczna. Pojedyncze rośliny w doniczkach umieszczono w małych, hermetycznych komorach, wprowadzono benzen, trichloroetylen i formaldehyd, a następnie przez 24 godziny mierzono, jak szybko spada ich stężenie.
Stężenia rzeczywiście spadały. Wśród roślin z najlepszymi wynikami znalazły się skrzydłokwiat, bluszcz, sansewieria i kilka gatunków dracen. Wolverton zauważył też, że dużą część efektu dawały mikroorganizmy w podłożu wokół korzeni, a nie same liście.
Kluczowe są warunki doświadczenia. Szczelna komora o objętości poniżej metra sześciennego nie ma wymiany powietrza, więc widać w niej nawet bardzo powolny proces. Salon o kubaturze 40–60 metrów sześciennych, z drzwiami, szczelinami i okapem, to coś zupełnie innego.
Czy rośliny doniczkowe naprawdę oczyszczają powietrze w mieszkaniu?
Nie w mierzalnym stopniu. W 2019 roku dwaj inżynierowie środowiska z Drexel University w Filadelfii, Bryan Cummings i Michael Waring, przeanalizowali 12 badań obejmujących około 30 lat eksperymentów w komorach. Przeliczyli wyniki na tempo oczyszczania powietrza i porównali je z wymianą powietrza, która w budynku i tak zachodzi.
Wniosek, opublikowany w Journal of Exposure Science and Environmental Epidemiology, jest jednoznaczny. Aby uzyskać efekt zwykłej wymiany powietrza, potrzeba by od 10 do 1000 roślin na metr kwadratowy podłogi. Rośliny i mikroorganizmy w podłożu wiążą część lotnych związków, ale powoli, a powietrze w mieszkaniu wymienia się znacznie szybciej.
Co pomaga bardziej: rośliny czy wietrzenie?
Wietrzenie, i to zdecydowanie. Typowe zanieczyszczenia w mieszkaniu pochodzą z gotowania, wilgoci, świec, nowych mebli, środków czystości i naszego oddechu. Najprostszy sposób to wypuścić je na zewnątrz i wpuścić świeże powietrze.
Zimą wiele osób trzyma okno uchylone przez cały dzień. Wychładza się wtedy ściana wokół okna, ucieka ciepło, a powietrze wymienia się słabo. Lepiej działa krótkie, intensywne wietrzenie: okna szeroko otwarte na kilka minut, najlepiej po przeciwnych stronach mieszkania, tak by powstał przeciąg.
Jak wietrzyć mieszkanie zimą
- Otwierać okna na oścież na 5–10 minut trzy lub cztery razy dziennie. W mróz wystarczy 5 minut.
- Wietrzyć po gotowaniu, kąpieli i suszeniu prania, gdy wilgotność jest najwyższa.
- Na czas wietrzenia zakręcić zawór termostatyczny grzejnika, a potem go odkręcić.
- Utrzymywać wilgotność względną w granicach 40–60 procent. Tani higrometr z marketu budowlanego pokaże, jak jest.
- Sypialnię wietrzyć rano, gdy po nocy stężenie dwutlenku węgla jest najwyższe, i ponownie przed snem.
Jeśli problem jest konkretny, na przykład dym, pyłki albo zapach nowych mebli, mierzalnie pomaga oczyszczacz z filtrem HEPA i węglem aktywnym. Roślina nie.
Co rośliny doniczkowe naprawdę dają pomieszczeniu?
Dodają trochę wilgoci. Większość wody wlanej do doniczki odparowuje przez liście. Jedna roślina niewiele zmienia, ale grupa dużych, liściastych roślin w małym pokoju może podnieść wilgotność o kilka punktów procentowych. W styczniu, gdy kaloryfery spychają ją w okolice 30 procent, to się przydaje.
Sprawiają, że pokój jest przyjemniejszy. Badania w biurach i salach szpitalnych łączą obecność roślin z mniejszym odczuwanym stresem i lepszym nastrojem, choć efekty są umiarkowane.
Pielęgnacja to także drobny codzienny rytuał. Sprawdzenie ziemi, obrócenie doniczki do światła, nowy liść: dobry powód do krótkiej przerwy.
Które rośliny uchodzą za oczyszczające powietrze?
Poniższa dziesiątka pojawia się na większości list. Żadna nie oczyści powietrza w istotnym stopniu, ale wszystkie są dobrymi roślinami doniczkowymi, a większość wybacza sporo błędów. Początkujący znajdą więcej w tekście o tym, jakie są rośliny doniczkowe łatwe w uprawie.
| Roślina | Światło | Pielęgnacja | Koty i psy |
|---|---|---|---|
| Skrzydłokwiat (Spathiphyllum) | Półcień, bez bezpośredniego słońca | Równomiernie wilgotne podłoże; przy suszy opuszcza liście | Trujący |
| Sansewieria (Dracaena trifasciata) | Od cienia do jasnego miejsca | Podlewanie co 2–4 tygodnie, zimą rzadziej | Trująca (łagodnie) |
| Zielistka (Chlorophytum comosum) | Jasno, światło rozproszone | Podlewać, gdy wierzchnie 2 cm przeschną | Nietrująca |
| Epipremnum złociste (Epipremnum aureum) | Półcień do jasnego, rozproszone | Podlewać, gdy wierzchnie 2–3 cm przeschną | Trujące |
| Nefrolepis wyniosły (Nephrolepis exaltata) | Jasno, rozproszone | Stale wilgotny, lubi wilgotne powietrze | Nietrujący |
| Areka (Dypsis lutescens) lub chamedora wytworna (Chamaedorea elegans) | Jasno, rozproszone; chamedora znosi mniej światła | Wilgotno, nigdy mokro | Nietrujące |
| Fikus sprężysty (Ficus elastica) | Jasno, trochę porannego słońca | Podlewać, gdy wierzchnie 3 cm przeschną; przecierać liście | Trujący (sok mleczny) |
| Dracena (D. fragrans, D. marginata) | Półcień do jasnego, rozproszone | Oszczędnie, wierzch ma przeschnąć | Trująca |
| Aloes zwyczajny (Aloe vera) | Najjaśniejsze okno, słońce | Co 2–3 tygodnie, zimą bardzo mało | Trujący |
| Bluszcz pospolity (Hedera helix) | Jasno, chłodniejszy pokój | Umiarkowanie wilgotno; w suchym powietrzu przędziorki | Trujący |
“Trujący” oznacza tu zwykle podrażnienie pyska, ślinienie lub wymioty, gdy zwierzę pogryzie liście, a nie stan zagrożenia życia. Skrzydłokwiat nie jest prawdziwą lilią, więc nie wywołuje u kotów niewydolności nerek jak gatunki z rodzaju Lilium, ale i tak podrażnia. Przy kocie, który gryzie wszystko, bezpiecznym wyborem są zielistka, nefrolepis i obie palmy.
Większość tych roślin ginie od nadmiaru wody, a stale mokre podłoże może nawet pokryć się pleśnią. Szczegóły w poradniku o podlewaniu roślin doniczkowych.
Ile roślin w pokoju ma sens?
Liczby, która oczyściłaby powietrze, nie ma, więc rozsądna odpowiedź brzmi: tyle, ile da się pielęgnować i na ile pozwala światło. W praktyce to od dwóch do pięciu roślin w salonie i jedna lub dwie w sypialni. Krążąca w sieci zasada jednej rośliny na 10 metrów kwadratowych nie opiera się na pomiarach w prawdziwych mieszkaniach.
Rośliny w sypialni nie szkodzą. Przekonanie, że w nocy zabierają tlen, to mit: kilka doniczek zużywa go znikomo mało w porównaniu ze śpiącym człowiekiem.
Gdy brakuje miejsca na podłodze, a zieleni ma być więcej, niż zmieści parapet, jedną z możliwości jest kolumna doniczek przy oknie. Urban Planty ogród wertykalny rozpiera się między podłogą a sufitem na teleskopowym drążku regulowanym do 285 cm, mieści dziewięć roślin na mniej niż metrze kwadratowym, a każda doniczka ma zbiornik na 300 ml wody, więc podlewa się go raz lub dwa razy w tygodniu. Kosztuje 649 zł z darmową dostawą; więcej o rozwiązaniu: ogród wertykalny bez wiercenia. Powietrza on również nie oczyści, ale dziewięć epipremnum, zielistek i paproci wyraźnie zazieleni pokój.
Frequently asked questions
Czy rośliny oczyszczające powietrze naprawdę działają w mieszkaniu?
Nie w mierzalnym stopniu. Przegląd Cummingsa i Waringa z 2019 roku wykazał, że trzeba by od 10 do 1000 roślin na metr kwadratowy, by dorównać zwykłej wymianie powietrza, dlatego wietrzenie daje znacznie więcej.
Co sprawdzało badanie NASA z 1989 roku?
W badaniu NASA pojedyncze rośliny doniczkowe zamknięto w małych, szczelnych komorach z benzenem, trichloroetylenem i formaldehydem i przez 24 godziny mierzono spadek stężeń. W mieszkaniu powietrze wymienia się dużo szybciej, więc wyników nie da się przenieść.
Czy można trzymać rośliny w sypialni?
Tak. Kilka roślin doniczkowych zużywa nocą znikomą ilość tlenu, znacznie mniej niż śpiący człowiek, więc rośliny w sypialni są bezpieczne.
Które rośliny oczyszczające powietrze są bezpieczne dla kotów i psów?
Spośród najczęściej wymienianych roślin zielistka, nefrolepis, areka i chamedora wytworna są nietrujące dla kotów i psów. Skrzydłokwiat, epipremnum, bluszcz, aloes, fikus sprężysty, dracena i sansewieria są trujące.
Jak prawidłowo wietrzyć mieszkanie zimą?
Zimą najlepiej otwierać okna na oścież na 5–10 minut trzy lub cztery razy dziennie zamiast trzymać je uchylone i utrzymywać wilgotność względną na poziomie 40–60 procent.
