Lawenda, melisa i pelargonia sprzedawana jako roślina na komary co lato trafiają do centrów ogrodniczych jako naturalna ochrona balkonu. Uczciwa odpowiedź brzmi: sama doniczka z ziołami odstrasza bardzo niewiele komarów. Olejki z roztartych liści mogą pomóc na krótko, ale metody, które naprawdę działają, są mniej romantyczne.
Nie znaczy to, że zioła są zbędne. Pięknie pachną, przydają się w kuchni i, właściwie użyte, nieco uzupełniają skuteczniejsze sposoby.
Poniżej: co mówią badania, które rośliny warto uprawiać, jak ich używać i od czego zacząć, gdy komary psują letnie wieczory.
Żywe rośliny same odstraszają niewiele komarów. Roztarte liście melisy, kocimiętki, trawy cytrynowej, bazylii lub lawendy uwalniają olejki, które mogą zniechęcać komary na krótko, zwykle znacznie krócej niż godzinę. Dużo skuteczniejsze są: cotygodniowe usuwanie stojącej wody, wentylator przy stoliku, moskitiery i repelent dopuszczony w UE z DEET, ikarydyną lub IR3535.
Czy rośliny naprawdę odstraszają komary?
W praktyce niewiele, jeśli roślina po prostu stoi w doniczce. Komary znajdują ludzi głównie po wydychanym dwutlenku węgla, cieple ciała i zapachu skóry. Lawenda oddalona o metr niczego z tego nie zagłusza.
Badania popularnej pelargonii pachnącej, sprzedawanej jako roślina na komary, wykazały, że nieuszkodzona roślina daje niewielką ochronę albo żadną. Związki zapachowe są zamknięte w drobnych gruczołach na liściach i uwalniają się głównie wtedy, gdy liście się pociera lub zgniata.
Roztarte liście to inna sprawa. Olejki takie jak cytronelal, cytral, linalol i nepetalakton w testach laboratoryjnych rzeczywiście odstraszają komary. Problem w tym, że szybko parują, więc efekt znika po kilku minutach, najwyżej po około godzinie.
Jakie rośliny odstraszające komary sadzi się na balkonie?
Poniższe rośliny są polecane najczęściej. Ich zapach pochodzi z tych samych grup związków, które zawierają niektóre repelenty ze sklepu, tyle że w znacznie niższym i mniej przewidywalnym stężeniu. Wszystkie dobrze rosną w donicach na balkonie słonecznym lub półcienistym.
| Roślina | Zapach | Stanowisko | Pielęgnacja | Jak używać |
|---|---|---|---|---|
| Melisa lekarska (Melissa officinalis) | Cytrynowy | Słońce do półcienia | Bylina, zimuje na zewnątrz; podłoże wilgotne, przycinać po kwitnieniu | Roztrzeć kilka liści w palcach przy stoliku |
| Lawenda wąskolistna (Lavandula angustifolia) | Kwiatowy, słodki | Pełne słońce | Przepuszczalne podłoże, oszczędne podlewanie, cięcie po kwitnieniu | Postawić przy siedzisku, musnąć kwiatostany |
| Bazylia | Korzenny | Słońce, ciepło | Wrażliwa jednoroczna; na zewnątrz dopiero po zimnych ogrodnikach | Zerwać i zgnieść liście, resztę do kuchni |
| Kocimiętka właściwa (Nepeta cataria) | Miętowy, ostry | Słońce | Mrozoodporna, mało wymagająca; uwielbiana przez koty | Zgnieść liście, zapach najsilniejszy po dotyku |
| Pelargonia pachnąca ‘Citrosa’ | Cytrynowy | Słońce | Nie znosi mrozu, zimuje w domu | Musnąć liście; stojąca roślina działa słabo |
| Rozmaryn | Żywiczny | Pełne słońce | Suche, przepuszczalne podłoże; zimą do jasnego, chłodnego pomieszczenia | Gałązka na grill albo roztarta w dłoni |
| Mięta | Świeży, mentolowy | Półcień | W osobnej donicy, bo się rozrasta; regularne podlewanie | Roztrzeć liście przy siedzisku |
| Trawa cytrynowa (Cymbopogon citratus) | Cytrynowy | Słońce, ciepło | Nie znosi mrozu, przed przymrozkami do domu | Zgnieść lub naciąć źdźbła |
| Aksamitka (Tagetes) | Intensywny, ostry | Pełne słońce | Jednoroczna; usuwać przekwitłe kwiaty | Głównie ozdobna; dowody słabe |
Pelargonia ‘Citrosa’: dlaczego dowody są słabe
Roślina sprzedawana jako ‘Citrosa’ lub roślina na komary to pelargonia pachnąca o zapachu przypominającym cytronelę. Olejek cytronelowy nie pochodzi jednak z niej, lecz z tropikalnych traw spokrewnionych z trawą cytrynową.
W testach, w których ludzie siedzieli obok tych roślin, liczba ukąszeń prawie nie spadła. Jako ładna, cytrynowo pachnąca roślina balkonowa sprawdza się dobrze, jako ochrona już nie.
Kocimiętka i trawa cytrynowa
Kocimiętka ma w tej grupie najlepsze wyniki laboratoryjne. Nepetalakton, związek, na który tak reagują koty, odstraszał komary w kilku badaniach. Czy doniczka na balkonie daje podobny efekt, nie zostało jednak dobrze sprawdzone.
Trawa cytrynowa zawiera cytral, który również działa nieco odstraszająco. Potrzebuje ciepła i nie przetrwa polskiej zimy na zewnątrz, dlatego traktuje się ją jak roślinę sezonową albo jesienią przenosi na jasny parapet.
Jak używać ziół, żeby choć trochę pomogły?
- Tuż przy siedzisku. Doniczka na drugim końcu balkonu nic nie da. Zioła najlepiej zgrupować tak, by były w zasięgu ręki od stolika.
- Uwolnić zapach. Po zajęciu miejsca wystarczy musnąć lub zgnieść kilka liści i powtórzyć to po pół godzinie.
- Ostrożnie ze skórą. Pocieranie ramion liśćmi daje w najlepszym razie krótką ochronę i może podrażnić wrażliwą skórę. Warto najpierw sprawdzić na małym fragmencie skóry, unikać okolic oczu i nie stosować tego u małych dzieci.
- Przy bezwietrznej pogodzie bez cudów. W ciepły, bezwietrzny wieczór nad jeziorem czy rzeką żadna roślina nie zrobi odczuwalnej różnicy.
Miły efekt uboczny: te same rośliny od razu trafiają do kuchni. Bazylia, mięta, melisa i rozmaryn są warte uprawy już dla samych liści, o czym piszemy w poradniku Ogródek ziołowy na balkonie.
Co działa na komary lepiej niż rośliny?
- Żadnej stojącej wody. Komary składają jaja w minimalnych ilościach wody: w podstawkach, konewkach, wiadrach, zapchanych rynnach. W upały larwy przeobrażają się w dorosłe komary w około tydzień, dlatego podstawki trzeba opróżniać i przecierać co najmniej raz w tygodniu.
- Wentylator. Komary słabo latają. Mały wentylator dmuchający nad stolikiem utrudnia im lądowanie i rozprasza dwutlenek węgla, za którym podążają.
- Moskitiery. Siatki w oknach i drzwiach balkonowych zatrzymują komary na zewnątrz, zwłaszcza nocą.
- Dopuszczone repelenty. Środki na skórę z DEET, ikarydyną, IR3535 lub PMD (z olejku eukaliptusa cytrynowego) zostały przebadane i chronią przez kilka godzin. Należy stosować się do etykiety, szczególnie u dzieci.
- Ubranie. Jasne długie rękawy i spodnie wieczorem zmniejszają odsłoniętą powierzchnię skóry.
Co warto wiedzieć o komarze tygrysim?
Komar tygrysi (Aedes albopictus) jest czarny z białymi paskami na ciele i nogach. We Włoszech i Słowenii jest już pospolity, rozprzestrzenia się w Niemczech, Austrii, na Węgrzech i w innych częściach Europy Środkowej. W Polsce na razie nie jest powszechny, ale gatunek przesuwa się coraz dalej na północ.
W odróżnieniu od większości rodzimych gatunków kłuje głównie w dzień, zwłaszcza rano i późnym popołudniem. Rozmnaża się w bardzo małych pojemnikach, dokładnie takich jak na balkonach, a jego jaja mogą przetrwać na suchych ściankach podstawki wiele miesięcy.
Zalecenie jest więc to samo, tylko surowsze: żadnej stojącej wody, a podstawki i doniczki nie tylko opróżniać, ale i szorować. Rośliny nie zatrzymają komara tygrysiego ani trochę lepiej niż zwykłego.
Jak ustawić zioła przy miejscu do siedzenia?
Na małym balkonie rzadko jest miejsce na dziewięć osobnych doniczek obok stolika. Ogród wertykalny bez wiercenia zbiera je na jednym słupku: Urban Planty ogród wertykalny rozpiera się między podłogą a sufitem, mieści dziewięć roślin na mniej niż metrze kwadratowym, a każda doniczka ma zbiornik na 300 ml wody, więc wystarczy podlewanie raz lub dwa razy w tygodniu. Kosztuje 649 zł z darmową wysyłką. Jeśli na liście jest bazylia, przyda się tekst o tym, jak uprawiać bazylię w doniczce.
Frequently asked questions
Czy rośliny odstraszające komary naprawdę działają?
Rośliny, które tylko stoją w doniczce, odstraszają bardzo niewiele komarów. Roztarte liście melisy, kocimiętki, bazylii lub trawy cytrynowej uwalniają olejki, które mogą zniechęcać komary na krótko, zwykle znacznie krócej niż godzinę.
Czy pelargonia 'Citrosa' odstrasza komary?
Badania wykazały, że nieuszkodzona pelargonia pachnąca ‘Citrosa’ prawie nie chroni przed ukąszeniami. To przyjemna, cytrynowo pachnąca roślina balkonowa, ale nie niezawodny repelent.
Czy można nacierać skórę liśćmi lawendy lub melisy?
Roztarte liście lawendy lub melisy chronią tylko krótko i mogą podrażnić wrażliwą skórę. Najlepiej najpierw sprawdzić je na małym fragmencie skóry, unikać oczu i nie stosować u małych dzieci.
Co najskuteczniej chroni balkon przed komarami?
Najskuteczniejsze są cotygodniowe usuwanie stojącej wody z podstawek i pojemników, wentylator przy stoliku, moskitiery i dopuszczony repelent z DEET, ikarydyną lub IR3535.
Czy rośliny pomagają na komara tygrysiego?
Rośliny nie powstrzymają komara tygrysiego, który kłuje w dzień i rozmnaża się w małych pojemnikach. Najważniejsze jest cotygodniowe szorowanie podstawek i usuwanie stojącej wody.
