Bazylia kupiona w supermarkecie zwykle wytrzymuje na kuchennym parapecie kilka tygodni. Nie jest to kwestia pecha. Przyczyną jest za mało światła, za dużo wody i kilkadziesiąt roślin stłoczonych w jednej doniczce. Po usunięciu tych trzech błędów bazylia rośnie w mieszkaniu także w grudniu.
Bazylia pospolita (Ocimum basilicum) to roślina jednoroczna z ciepłych stref klimatycznych. Nie znosi chłodu, potrzebuje dużo światła i podłoża stale lekko wilgotnego, ale nigdy mokrego. Na balkon wystawia się ją dopiero po zimnych ogrodnikach, w drugiej połowie maja, gdy noce nie są chłodniejsze niż 12 °C.
W mieszkaniu ciepła nie brakuje, ale od listopada do lutego jest za mało światła.
Bazylię w mieszkaniu trzyma się na najjaśniejszym oknie, najlepiej południowym, w temperaturze 18–25 °C i nigdy poniżej 12 °C. Doniczka powinna mieć co najmniej 12–14 cm średnicy i otwory odpływowe. Podlewa się ją, gdy wierzchnie 2 cm podłoża są suche. Doniczkę ze sklepu warto podzielić na trzy lub cztery kępki. Wierzchołki uszczykuje się tuż nad parą liści, a pąki kwiatowe usuwa od razu.
Ile światła potrzebuje bazylia zimą?
Bazylia potrzebuje co najmniej sześciu godzin dobrego światła dziennie. W grudniu w Warszawie dzień trwa niecałe osiem godzin, a słońce wisi nisko nad horyzontem. Bez doświetlania pewnym miejscem jest więc tylko okno południowe lub południowo-zachodnie.
Na parapecie od północy bazylia zimą wyciąga się, ma cienkie łodygi i drobne, blade liście rozmieszczone w dużych odstępach. Nie jest chora, po prostu szuka światła.
Doniczkę najlepiej postawić tuż przy szybie i co kilka dni obracać ją o ćwierć obrotu, by roślina rosła równo.
Jaka temperatura jest dla bazylii za niska?
Bazylia najlepiej rośnie w temperaturze 20–25 °C. Poniżej 15 °C wzrost prawie się zatrzymuje, a poniżej 12 °C na liściach pojawiają się ciemne, szkliste plamy. Przy około 5 °C roślina zamiera w ciągu kilku dni.
Zimą najbardziej narażonym miejscem jest sam parapet. W nocy przy szybie lub za zasuniętą zasłoną bywa o pięć stopni i więcej chłodniej niż w pokoju. Liście dotykające zimnego szkła często czernieją. Bazylii szkodzi też przeciąg podczas wietrzenia.
Drugą skrajnością jest kaloryfer tuż pod parapetem, przy którym podłoże bardzo szybko przesycha.
Jaka doniczka i jakie podłoże do bazylii?
Bazylia wytwarza gęstą bryłę korzeniową i w małej doniczce szybko wysycha. Dla jednej rośliny lub małej kępki wystarczy doniczka o średnicy 12–14 cm, dla dużego krzaczka 16–20 cm. Otwory odpływowe są konieczne.
- Podłoże: dobra ziemia uniwersalna lub do ziół z dodatkiem około jednej piątej perlitu albo gruboziarnistego piasku.
- Bez ziemi z ogródka: w doniczce się zbija, źle przepuszcza wodę i może przenieść szkodniki.
- Podstawka: wodę zebraną w podstawce wylewa się 15–20 minut po podlaniu.
- Nawożenie: od marca do września co dwa, trzy tygodnie płynnym nawozem do ziół w połowie dawki, zimą najwyżej raz w miesiącu albo wcale.
Siać bazylię czy kupić ją w doniczce?
Siew na parapecie
Przy wystarczającej ilości światła bazylię można wysiewać w domu przez cały rok. Nasiona rozsypuje się na wilgotnym podłożu i przykrywa bardzo cienko, najwyżej pół centymetra. W temperaturze 20–25 °C kiełkują po 5–10 dniach.
Do czasu wschodów doniczkę przykrywa się przezroczystą torebką. Gdy siewki mają dwie pary liści właściwych, przerywa się je tak, by w doniczce o średnicy 10 cm zostały trzy lub cztery rośliny.
Podzielić doniczkę ze sklepu
Bazylia w doniczce z Biedronki czy Lidla kosztuje kilka złotych i zawiera często pięćdziesiąt roślin albo więcej. Uprawia się ją w szklarni tak, by dobrze wyglądała na półce, a nie by długo żyła.
- Podlać doniczkę i odstawić na pół godziny, aż bryła korzeniowa zmięknie.
- Wyjąć bryłę z plastikowej doniczki i podzielić ją rękami lub nożem na trzy, cztery równe części.
- Każdą część posadzić w osobnej doniczce o średnicy 12–14 cm ze świeżym podłożem.
- Przez trzy, cztery dni trzymać rośliny z dala od ostrego południowego słońca, potem przestawić na najjaśniejsze okno.
Jak często podlewać bazylię w doniczce?
Stałego harmonogramu nie ma. Zasada jest prosta: podlewa się, gdy wierzchnie 1–2 cm podłoża są suche. Latem na słonecznym parapecie oznacza to codziennie lub co drugi dzień, zimą może raz w tygodniu.
Najlepiej podlewać rano, wodą o temperaturze pokojowej, na podłoże, a nie na liście. Zimna woda z kranu jest zimą dodatkowym stresem.
Opadające liście nie zawsze oznaczają pragnienie: przelana bazylia też więdnie, tyle że podłoże jest wtedy mokre. Dlatego zawsze najpierw warto sprawdzić ziemię palcem.
Gdzie uszczykiwać bazylię, żeby się rozkrzewiła?
Bazylia pozostawiona sama sobie rośnie na jednej łodydze i wcześniej zakwita. Gdy roślina ma około 15 cm wysokości i trzy, cztery pary liści, uszczykuje się wierzchołek tuż nad parą liści. Z kątów tych liści wyrastają dwa nowe pędy.
Gdy nowe pędy wytworzą kilka par liści, zabieg się powtarza. Po dwóch, trzech rundach roślina jest niska i gęsta, z czterema do ośmiu wierzchołkami zamiast jednej nagiej łodygi.
Nigdy nie tnie się w zdrewniałym, bezlistnym fragmencie łodygi, bo stamtąd bazylia już nie odbija. Pod cięciem powinny zostać co najmniej dwie pary liści.
Jak zbierać bazylię, żeby rosła dalej?
- Zbiera się całe wierzchołki, a nie pojedyncze liście od dołu. Obrywanie dolnych liści osłabia roślinę i nie pobudza jej do rozkrzewiania.
- Jednorazowo można zebrać najwyżej jedną trzecią liści, potem roślina musi odrosnąć.
- Liście najlepiej zużyć od razu. W lodówce w 4 °C czernieją, gałązki dłużej wytrzymują w szklance z wodą na blacie.
Dlaczego liście bazylii żółkną lub czernieją?
Większość problemów ma kilka typowych przyczyn:
| Objaw | Najczęstsza przyczyna | Co zrobić |
|---|---|---|
| Dolne liście żółte, podłoże mokre | za dużo wody, zastój w podstawce | podlewać rzadziej, opróżniać podstawkę, sprawdzić otwory |
| Ciemne, szkliste plamy lub czarne liście | chłód poniżej 12 °C, kontakt z zimną szybą, przeciąg | odsunąć od szyby, na noc zdjąć z parapetu |
| Żółte liście z szarofioletowym nalotem od spodu | mączniak rzekomy bazylii | usunąć porażone liście, podlewać rano, zapewnić przewiew |
| Łodyga u nasady ciemna i miękka, roślina się przewraca | zgnilizna korzeni od stałej wilgoci | rzadko da się uratować; zdrowe wierzchołki ukorzenić w wodzie |
Co zrobić, gdy bazylia zakwita?
Gdy bazylia zakwita, roślina kieruje siły na nasiona, wytwarza mniej liści, a ich smak staje się bardziej gorzki. Pąki kwiatowe uszczykuje się więc od razu, razem z parą liści pod nimi.
Jeśli roślina uparcie zakwita, często jest już stara albo cierpi w zbyt małej doniczce. To dobry moment, by wysiać lub podzielić nową bazylię.
Które odmiany bazylii najlepiej rosną na parapecie?
- Genovese: klasyczna bazylia o dużych liściach do pesto i sosów pomidorowych. Dorasta do 40–50 cm, więc trzeba ją regularnie uszczykiwać.
- Bazylia grecka drobnolistna (Ocimum basilicum var. minimum): drobne liście i zwarty pokrój do 20–30 cm. Na parapecie najmniej kłopotliwa.
- Bazylia tajska: zapach anyżu i fioletowe łodygi, nieco lepiej znosi upał. Do kuchni azjatyckiej.
- Bazylia czerwona (np. ‘Dark Opal’): ozdobna i aromatyczna, ale potrzebuje jeszcze więcej światła niż odmiany zielone.
Czy bazylię można uprawiać w ogrodzie wertykalnym?
Tak, jeśli stoi w jasnym miejscu. Najtrudniej jest utrzymać równomierną wilgotność: mała doniczka szybko wysycha, a woda stojąca w podstawce powoduje gnicie korzeni. Bazylii odpowiadają więc doniczki z rezerwuarem, z którego podłoże pobiera wodę w miarę potrzeby.
Takie doniczki ma Urban Planty ogród wertykalny. Teleskopowy słupek rozpiera się między podłogą a sufitem, bez wiercenia, co ma znaczenie w wynajmowanym mieszkaniu. Na mniej niż metrze kwadratowym podłogi mieści dziewięć roślin, a każda doniczka ma rezerwuar na 300 ml wody, więc podlewa się raz lub dwa razy w tygodniu. Ogród wertykalny bez wiercenia kosztuje 649 zł z darmową dostawą.
Od drugiej połowy maja do września może stać na balkonie, zimą przy najjaśniejszym oknie. Bazylię sadzi się w górnych doniczkach, gdzie jest najwięcej światła, niżej natomiast pietruszkę lub szczypiorek, które znoszą nieco cienia. Typowe błędy opisujemy w artykule o ogródku ziołowym na balkonie.
Frequently asked questions
Dlaczego bazylia ze sklepu tak szybko usycha?
W doniczce bazylii ze sklepu rosną dziesiątki roślin, które konkurują o wodę i światło. Po podzieleniu jej na trzy, cztery kępki i przesadzeniu do większych doniczek bazylia może rosnąć miesiącami.
Czy bazylia w doniczce przetrwa zimę na parapecie?
Tak, bazylia przetrwa zimę na oknie południowym lub pod lampą do roślin, jeśli temperatura nie spada poniżej 12–15 °C. Zimą rośnie wolniej, dlatego podlewa się ją rzadziej i mniej zbiera.
Jak często podlewać bazylię w doniczce?
Bazylię w doniczce podlewa się, gdy wierzchnie 1–2 cm podłoża są suche. Latem bywa to codziennie, zimą mniej więcej raz w tygodniu, a w podstawce nie powinna stać woda.
Gdzie uszczykiwać bazylię, żeby była krzaczasta?
Bazylię uszczykuje się tuż nad parą liści, gdy roślina ma trzy, cztery pary liści. Z kątów liści wyrastają dwa nowe pędy, dzięki czemu bazylia gęstnieje.
Dlaczego liście bazylii czernieją?
Liście bazylii czernieją najczęściej z powodu chłodu poniżej 12 °C, kontaktu z zimną szybą albo przeciągu. Na noc warto odsunąć roślinę od szyby i nie stawiać jej przy otwartym oknie.
