Grudnik, czyli kaktus bożonarodzeniowy, należy do nielicznych roślin doniczkowych kwitnących w najciemniejszych tygodniach roku i potrafi żyć kilkadziesiąt lat. Zwykle traci się nie roślinę, lecz kwiaty, bo traktuje się go jak kaktusa pustynnego. Wyjaśniamy, czego potrzebuje w ciągu roku, by następnej zimy znów zakwitł.
W listopadzie można go kupić za kilkanaście złotych w kwiaciarni, markecie budowlanym czy supermarkecie, często już obsypanego pąkami. Połowa z nich opada potem w ciągu dwóch tygodni. Rzadko oznacza to chorobę. Zwykle jest to reakcja na przestawienie, przeciąg albo kaloryfer.
Roślina ma niewielkie wymagania. Liczy się kalendarz: chłodna i ciemna jesień, by zawiązała pąki, stabilne warunki w czasie kwitnienia i krótka przerwa po nim.
Pielęgnacja grudnika jest prosta: jasne miejsce bez ostrego słońca w południe, podlewanie, gdy wierzchnie 2-3 cm ziemi przeschną, i nigdy woda stojąca w podstawce. Aby zakwitł, od końca września potrzebuje około sześciu tygodni chłodnych nocy w temperaturze 10-15 °C albo długich, ciemnych nocy i mniej wody. Gdy pojawią się pąki, nie należy go przestawiać.
Czy grudnik to prawdziwy kaktus?
Botanicznie tak, ale zachowuje się inaczej. Schlumbergera pochodzi z wilgotnych lasów górskich na wybrzeżu południowo-wschodniej Brazylii, gdzie rośnie na gałęziach drzew i omszałych skałach, w półcieniu i przy częstych deszczach. Nie ma kolców i nie znosi długiej suszy.
To pochodzenie tłumaczy niemal wszystkie zasady opisane niżej. Grudnik potrzebuje więcej wody niż kaktus pustynny, mniej słońca, przepuszczalnego, przewiewnego podłoża i chłodniejszego okresu jesienią.
Gdzie postawić grudnika?
Najlepsze jest okno wschodnie lub zachodnie albo miejsce kilka kroków od okna południowego. Od listopada do lutego, gdy światła jest mało, może stać bezpośrednio na parapecie. Latem ostre południowe słońce zabarwia człony na czerwonawo lub fioletowo, co jest oznaką stresu, a nie nowym kolorem.
W czasie kwitnienia odpowiada mu 15-21 °C. Nie powinien stać nad kaloryferem ani przy drzwiach balkonowych, które zimą często się otwiera. Od końca maja, po zimnej Zośce, może spędzić lato na zewnątrz w półcieniu, na balkonie lub pod drzewem. Do domu trzeba go zabrać, zanim nocne temperatury spadną w okolice 5 °C, bo mrozu nie przetrwa.
Jak często podlewać grudnika?
Podlewa się go, gdy wierzchnie 2-3 cm ziemi są suche, wtedy obficie, a po 15 minutach wylewa się wodę z podstawki. W ciepłym mieszkaniu latem oznacza to mniej więcej raz w tygodniu, w chłodnym pokoju zimą co 10-14 dni. Mokre korzenie szybko gniją. Test palcem i najczęstsze błędy opisaliśmy w poradniku o podlewaniu roślin doniczkowych.
- Woda: o temperaturze pokojowej. Woda z kranu w wielu regionach Polski jest twarda, dlatego lepsza jest deszczówka lub woda odstana przez noc.
- Podłoże: przepuszczalna mieszanka, na przykład dwie części ziemi do roślin doniczkowych i jedna część kory do storczyków lub perlitu. Doniczka musi mieć otwór odpływowy.
- Nawożenie: od kwietnia do sierpnia nawóz płynny do roślin doniczkowych w połowie dawki co dwa-trzy tygodnie. Pod koniec sierpnia należy przestać.
Co zrobić, żeby grudnik zakwitł?
Pąki kwiatowe powstają w reakcji na krótki dzień, chłodne noce lub jedno i drugie. W temperaturze około 10-15 °C roślina zawiązuje pąki nawet przy zwykłej długości dnia. W salonie przy 20 °C i więcej potrzebuje natomiast długich nocy: co najmniej 12-14 godzin nieprzerwanej ciemności, czyli wieczorem bez światła lampy i telewizora.
- Od końca września lub początku października roślinę przenosi się do chłodnego, jasnego pomieszczenia, na przykład nieogrzewanej sypialni albo klatki schodowej, gdzie nie ma mrozu.
- Zostaje tam przez około sześć tygodni w temperaturze 10-15 °C, wyłącznie przy świetle dziennym.
- Podlewa się mniej, tylko tyle, by ziemia nie wyschła całkowicie. Bez nawożenia.
- Gdy na końcach członów pojawią się pąki długości około 5 mm, roślinę przenosi się na miejsce kwitnienia i już jej się nie rusza.
- Gdy pąki rosną, wraca się do zwykłego podlewania. Kwiaty otwierają się zwykle cztery do ośmiu tygodni po pojawieniu się pąków.
Dlaczego grudnik zrzuca pąki?
Opadanie pąków to najczęstszy problem i niemal zawsze ma prostą przyczynę. Roślina reaguje na nagłą zmianę, nie na zaniedbanie.
- Przestawianie lub obracanie doniczki: pąki kierują się ku światłu. Obrócenie rośliny albo przeniesienie jej z chłodnego pokoju do ciepłego może sprawić, że je zrzuci.
- Przeciągi i wahania temperatury: okno otwierane do wietrzenia nad rośliną albo kaloryfer tuż pod nią.
- Sucha ziemia lub suche powietrze: bryła korzeniowa, która całkowicie przeschnie, gdy pąki rosną, to klasyczna przyczyna.
- Nadmiar wody: zastoje wody również powodują opadanie pąków, zwykle razem z wiotkimi członami.
Czego grudnik potrzebuje w ciągu roku?
| Miesiące | Faza | Światło | Podlewanie | Temperatura | Nawożenie |
|---|---|---|---|---|---|
| listopad-styczeń | kwitnienie | jasno, bez ostrego słońca | równomiernie wilgotno, nigdy mokro | 15-21 °C, bez przeciągów | nie |
| luty-marzec | spoczynek | jasno | oszczędnie, gdy wierzchnie 3 cm są suche | około 12-16 °C | nie |
| kwiecień-sierpień | wzrost | jasno, rozproszone; od końca maja półcień na zewnątrz | gdy wierzchnie 2-3 cm są suche | pokojowa lub na zewnątrz | pół dawki co 2-3 tygodnie |
| koniec września-początek listopada | zawiązywanie pąków | tylko światło dzienne, ciemne wieczory | ograniczone | 10-15 °C przez około 6 tygodni | nie |
Co zrobić z grudnikiem po kwitnieniu?
Gdy opadną ostatnie kwiaty, roślinie daje się sześć do ośmiu tygodni odpoczynku w chłodniejszym, jasnym miejscu i przy mniejszej ilości wody.
Przesadza się go tylko co dwa-trzy lata, wiosną po spoczynku, i tylko do doniczki o jeden rozmiar większej. Grudnik dobrze kwitnie, gdy korzenie mają nieco ciasno. Podobnej przerwy po świętach potrzebuje gwiazda betlejemska, o czym piszemy w tekście o pielęgnacji poinsecji, choć ona znacznie gorzej wybacza błędy.
Jak rozmnożyć grudnika z sadzonek?
Mało która roślina rozmnaża się tak łatwo. Najlepszy czas to późna wiosna lub wczesne lato, gdy roślina rośnie.
- Odkręca się w miejscu połączenia kawałek złożony z dwóch lub trzech członów.
- Sadzonki zostawia się na talerzu na dzień lub dwa, by podstawa przeschła.
- Każdą wtyka się pionowo na mniej więcej jedną trzecią dolnego członu w lekko wilgotne, przepuszczalne podłoże. Do doniczki o średnicy 8-10 cm mieszczą się trzy do pięciu.
- Doniczkę stawia się w jasnym miejscu, ale nie na bezpośrednim słońcu, w około 20 °C, i podlewa oszczędnie.
- Korzenie wyrastają po trzech-czterech tygodniach. Nowy mały człon na szczycie oznacza, że sadzonka się przyjęła.
Grudnik ścięty czy grudnik Buckleya: jak je odróżnić?
Wiele roślin sprzedawanych w Polsce jako grudnik to w rzeczywistości grudnik ścięty, Schlumbergera truncata, i jego mieszańce, w USA nazywane kaktusem Święta Dziękczynienia. Ich człony mają na brzegach dwa do czterech ostrych, pazurkowatych ząbków, a kwitną już od listopada, dlatego w sklepach są w pełni kwitnienia przed adwentem.
Grudnik Buckleya, Schlumbergera × buckleyi, ma zaokrąglone, faliste brzegi członów, bardziej zwisające kwiaty i zwykle kwitnie od grudnia do stycznia. Pielęgnacja obu jest taka sama, różni się tylko termin kwitnienia o kilka tygodni.
Czy grudnik jest trujący dla kotów i psów?
Amerykańskie stowarzyszenie ASPCA klasyfikuje grudnika jako nietoksycznego dla kotów i psów, co czyni go jedną z bezpieczniejszych roślin kwitnących w domu ze zwierzętami. Włókniste człony mogą jednak wywołać łagodne wymioty lub biegunkę, jeśli zwierzę zje ich dużo. Gdy objawy się utrzymują, warto skontaktować się z weterynarzem.
Zimą brakuje miejsca na parapecie?
Kwitnący grudnik zasługuje na własne miejsce w oknie, a w grudniu parapet często zajmują zioła i inne rośliny doniczkowe. Ogród wertykalny bez wiercenia stoi obok okna od podłogi do sufitu i mieści dziewięć roślin na mniej niż 1 m², więc parapet się zwalnia. Urban Planty ogród wertykalny kosztuje 649 zł z darmową dostawą.
Frequently asked questions
Jak często podlewać grudnika?
Grudnika podlewa się, gdy wierzchnie 2-3 cm ziemi są suche, zwykle co 7-14 dni w zależności od temperatury w pomieszczeniu. Podlewa się obficie i wylewa wodę z podstawki, żeby korzenie nigdy nie stały w wodzie.
Dlaczego grudnik nie kwitnie?
Grudnik najczęściej nie kwitnie, bo jesienią stał w zbyt ciepłym miejscu i wieczorami miał za dużo światła. Od końca września potrzebuje około sześciu tygodni chłodnych nocy w 10-15 °C albo 12-14 godzin ciemności każdej nocy.
Dlaczego grudnikowi opadają pąki?
Pąki grudnika opadają po nagłych zmianach: przestawieniu lub obróceniu doniczki, przeciągu, bliskości kaloryfera albo gdy ziemia przeschnie lub stale jest mokra. Gdy pojawią się pąki, roślina powinna zostać w tym samym miejscu.
Czy grudnik może latem stać na balkonie?
Tak, grudnik może od końca maja spędzić lato na balkonie w półcieniu. Trzeba go chronić przed ostrym południowym słońcem i zabrać do domu, zanim nocne temperatury spadną w okolice 5 °C.
Czy grudnik jest trujący dla kota?
Według ASPCA grudnik nie jest toksyczny dla kotów i psów. Zjedzenie dużej ilości włóknistych członów może wywołać łagodne dolegliwości żołądkowe, a przy utrzymujących się objawach warto skontaktować się z weterynarzem.
